Ana SayfaGenelGalileo'dan önce Dünya'nın Güneş etrafında döndüğünü keşfeden bilim insanı: Uluğ Bey

Galileo’dan önce Dünya’nın Güneş etrafında döndüğünü keşfeden bilim insanı: Uluğ Bey

Türk matematikçilerinden olan Uluğ Bey, tarihte eşine az rastlanır bir bilim insanıdır. Astronomi, matematik alanlarındaki başarısının yanısıra iyi bir yöneticidir.

Uluğ Bey, Timur‘un oğlu Şahruh‘un büyük torunudur ve Timur İmparatorluğu’nun 4. Sultanıdır. Doğduğunda ismi Muhammed Taragay olup sarayda herkes tarafından el üstünde tutuluyordu. Muhammed Uluğ Bey olarak söylenmeye başlanan ismi zaman içerisinde sadece Uluğ Bey olarak kaldı.

Dedesi Timur’un yanında çalışmaya başlayan Uluğ Bey‘in ilgisini savaştan ziyade kitaplar ve araştırmalar çekiyordu.

Timur okuma ve yazma bilmediği için çevresindeki alim topluluğu ona bi şeyler okuyor ve anlatıyordu, Uluğ Bey küçük yaşta hep bu ortamın içindeydi. Okuma ve araştırmaya olan ilgisi bu zamanlarda başladı. Sarayda olduğu zaman boyunca her şeyi öğrenmeye ve araştırmaya başlayan Uluğ Bey gençliğini bu şekilde geçirdi.

Ankara Savaşı’ndan sonra güçten düşen dedesi ile beraber taht kavgaları yaşanmaya başladı. Uluğ Bey yaşananlarla hiç ilgilenmiyor olsa da yine de kendini bu kavgalardan uzak tutamadı ve Semerkand’da hükümdar oldu.

Hükümdarlık Uluğ Bey için daha iyiydi çünkü artık işine kimse karışamaz ve istediği her şeyi araştırabilir ve öğrenebilirdi. Asıl amacı hükümdarlık değil bambaşka amaçları vardı.

Uluğ Bey’in gökyüzündeki her şey ilgisini cezbediyordu. Avlanırken, avladığı kuşları yazıyor ve cinslerini öğrenmeye çalışıyordu. Sürekli avlanarak kuş türlerini yazmaya devam etti ve hepsini ezberledi. Ancak astronomi Uluğ Bey’in daha çok ilgisini çekiyordu.

Semerkant ve Buhara’da iki medrese kurdu ve o yıllar için çok büyük olan bir gözlemevi yaptırdı. Bu gözlemevinde saatlerini geçiren Uluğ Bey, araştırmacılarla birlikte vakit geçiriyor, yöneticiliği ikinci plana atıyordu.

Günümüzde kendi coğrafyasında ve kültüründe bile ismi neredeyse geçmeyen ve unutulan Uluğ Bey, Batı’daki araştırmalarda devrinin önde gelen bilim insanlarından olduğu ve çok önemli çalışmalar kazandırdığından söz etmişlerdir.

Ünlü astronom Kopernik’ten daha fazla üretim yapan Uluğ Bey, batıl inançlardan kendini arındırmış ve kadın-erkek eşitliğine inanan bir hükümdardı.

Trigonometri alanında yaptığı çalışmalar halen ilgiyle araştırılırken onun ve araştırmacı grubu Güneş konusunda bin yıllık gizemi aydınlatmıştı. Kopernik’ten neredeyse 60, Galileo’dan ise iki asır önce Güneş’in Dünya etrafında döndüğü inancının bilimsel olarak hatalı olduğunu ispatlamışlardı.

Semerkand ve bulunduğu coğrafya Uluğ Bey’in çalışmalarını desteklemedi ve aksine üzerini örttüler.

Uluğ Bey bu şekilde unutulmaya başlandı. Galileo için de aynı şeyi yapmaya çalışanlar Galileo’yu unutturamadılar ancak Uluğ Bey tarih sayfaları arasında unutulup gitti.

“Bilgiye sahip olmak her Müslüman erkek ve kadının ödevidir.’’ Bu cümle Uluğ Bey’in medresesinin kapısına işlenmişti.

Yaptığı meşhur konuşmaların birinde “İnanç bir sis gibi dağılır, krallıklar yok olur fakat bilginlerin çalışmaları sonsuza dek kalır.” demişti. 

İleri görüşlülüğü ile bugün bile saygı duyduğumuz Uluğ Bey, oğlunun tuttuğu suikasçi ile öldürülmüştür.

En popüler